مقاله رایگان با موضوع افکار عمومی، نظام های پارلمانی، قانون اساسی، نظام پارلمانی

دانلود پایان نامه

دانند.
نقش احزاب در انتخابات همواره، نظر تحلیلگران و پژوهشگران را به خود معطوف داشته است. نتایج بررسی هایی که به عمل آمده، نشان می دهد که اشخاصی که در معرض تبلیغات احزاب قرار نگیرند، بیش از همه از رفتن به پای صندوق ها و دادن رأی، خودداری می ورزند.36
برتری انتخابات حزبی بر انتخابات بدون حزب در این است که در صورت نخست، تعداد نامزدهای انتخابات معقول تر خواهد بود و این امر، خود از پراکندگی آراء شهروندان جلوگیری به عمل می آورد و قدرت نمایندگی منتخبین را افزایش خواهد داد. در حالی که اگر احزاب وجود نداشته باشند، شهروندان، هم از حیث نامزدی و هم از جهت رأی دادن، دچار پراکندگی گردیده و طبعاً ضریب قدرت پشتیبان نمایندگان کاهش خواهد یافت و عمل رأی دادن، به جای اینکه بر مأخذ برنامه سیاسی یا فکر و اندیشه مرامی و مسلکی باشد، بر پایه وابستگی به شخصیتها و لزوماً احساسی یا سطحی خواهد بود.
در واقع اننتخابات بدون احزاب، وضع موجود جوامع را تهدید می کند و بدین طریق انتخابات، آلت دست محافظه کاران قرار می گیرد تا به ساختار و رهبری سنتی، یک مشروعیت مردمی صوری بدهند. این در حالی است که در انتخاباتی که همراه با احزاب برگزار می شود، ساز وکارهایی برای بسیج سیاسی در یک چارچوب نهادی فراهم می شود. یکی از وظایف مهم و اصلی احزاب سیاسی در نظامهای پارلمانی، مسئله انتخابات بویژه انتخابات پارلمانی است. پیوند حزب با پارلمان را باید از زمره نزدیکترین روابط سیاسی و اجتماعی دانست و بدین ترتیب احزاب و سازمانهای مرکزی آنها در ایام انتخابات حساس ترین و داغ ترین فصل زندگی سیاسی شان را سپری می کنند.
حال اگر بخواهیم نقش احزاب را در نظام های پارلمانی بررسی کنیم، بنظر می رسد الگوی حکوتی و نظام پارلمانی انگلستان بهترین الگو باشد؛ زیرا انگلستان نخستین کشوری بود که در آن انتخابات به معنی امروزین آن و آثار حزب به معنی جدید پا گرفت. از آنجا که احزاب سیاسی در ارتباط مستقیم با پدیده انتخابات و انجام سهلتر و مفیدتر بودن جریان انتخابات بوجود آمدند، کارویژه و نقش اصلی آنها نیز با برگزاری انتخابات گره خورده است. ماده 4 قانون اساسی فرانسه و ماده 21 قانون بنیادین آلمان مصوب 1949 نیز همین وظیفه را برای احزاب ذکر کرده اند.37
اما باید به یک واقعیت هم اعتراف کرد و آن اینکه انتخابات در نظام های پارلمانی صرفاً برای انتخاب حاکمان و تشکیل دولت نیست بلکه جنبه تقنینی و مشاوره عمومی هم دارد. به طور مثال در موارد گوناگون و برای مقاصد مختلف از انتخابات بهره گرفته شده است. یکی از این موارد، مسائل اقتصادی است که در سالهای 1852 و 1923 به ترتیب در رابطه با مبادله آزاد و مسأله اقتصاد حمایت شده از انتخابات به عنوان راهکار این مسائل استفاده شد.

گفتار نخست- نقش و کارکرد انتخاباتی احزاب
الف- شکل دهی به افکار عمومی
افکار عمومی، افکاری است که مردم بطور کلی در زمان معینی درباره یک مسأله مربوط به منافع عمومی دارند و به عبارتی شامل نگرش ها، ارزش ها و باورهای عموم مردم است.38
به قول آلفرد سووی، یکی از اساتید نامدار فرانسوی در جمعیت شناسی و افکار عمومی «افکار عمومی ضمیر باطنی یک ملت است. افکار عمومی این قدرت گمنام غالباً یک نیروی سیاسی است، نیرویی که در هیچ قانون اساسی ای پیش بینی نشده است».39
اصطلاح افکار40 برای اولین بار در قرن هجدهم ظاهر شد و تا انقلاب فرانسه معرف افکار نخبگان فرهیخته بویژه اشراف دامن پوش پارلمانی بود که پرچم مبارزه با سلطنت مطلقه را برافراشته بودند. آنها افکار خود را در مورد پادشاه به اطلاع عموم می رساندند. از انقلاب فرانسه به بعد این اصطلاح به جای انتساب به اشراف به شهروندان و نمایندگان سیاسی و فکری آنها در مورد مسائل مختلف اطلاق می شد. آنچه مسلم است امروز در اغلب کشورها افکار عمومی یک قدرت واقعی است و اهمیت آن بستگی به رشد سیاسی مردم دارد.41
در مورد این مسأله که آیا تمامی قشرهای مردم در شکل دهی به افکار عمومی نقش دارند یا خیر، بحثهای زیادی شده است. قدر مسلم آن است که در میان مردم عده ای خاص، نقش مهمتری نسبت به دیگران در تهییج و جهت دهی افکار عمومی دارند و یقیناً یکی از این موارد خاص، احزاب سیاسی اند که در کنار سایر اقشار مانند روزنامه نگاران، سیاستمداران، اصحاب مطبوعات و رسانه به ایفای نقش می پردازند. یکی از شیوه های متعارف ابراز افکار عمومی نظام نمایندگی است.
جان لاک معتقد بود که حکومت مبتنی بر نمایندگی به مفهوم درست کلمه، حکومت مجلی است که منتخب مردم باشد و قانونگذاری را بر عهده گیرد.42
بالطبع، در نظام های پارلمانی نقش احزاب در انعکاس افکار عمومی با توجه به رقابت میان احزاب سیاسی شکل پیچیده و جذابی را به خود می گیرد.
در نظام های پارلمانی با توجه به اینکه احزاب سیاسی رکن پایه ای و اساسی اینگونه نظامها هستند و اصولاً بدون وجود احزاب، نظام پارلمانی پا نمی گیرد و معنا و مفهومی ندارد، احزاب نقشی اساسی در شکل دهی و هدایت افکار عمومی داشته و سکان هدایت افکار عمومی را در دست دارند.
در یک مسأله سیاسی و مهم و در مسائل کلان که به همه جامعه ربط پیدا می کند، افکار عمومی خود به خود حساس می شود و افکار و نظرات گوناگونی پیرامون آن مسأله خاص در سطح جامعه بوجود می آید. تفاوت و تنوع فکری در جامعه، واقعیتی انکارناپذیر است و برخورد افکار و حس مجادله، عرصه های توافق، عدم توافق و غفلت را آشکار می سازد. هدایت این ج
ریانات و افکار متضاد بایستی به سمتی باشد که منافع ملی را در کل تأمین نموده و با ایجاد اجماع و تعادل و نیز اصلاح تضادها و ناهنجاریهای افکار عمومی، حداکثر رضایت عمومی تأمین گردد.
احزاب سیاسی برای اینکه بتوانند در اذهان و افکار مردم رخنه نمایند، می بایست به دنبال ارائه دکترین ها، ایدئولوژی ها، و نیز تبیین و توجیه آنها باشند که شاید از روشهای عوام فریبانه ای هم در این راه بهره ببرند. اما در یک جامعه دموکراتیک، احزاب رقیب هم به نوبه خود می توانند با افشاگری و برملا کردن توطئه های احزاب دیگر در محضر افکار عمومی، آنها را به اصلاح الگوها و رفتارهای حزبی شان مجبور سازند. اینکه آیا احزاب سیاسی می توانند افکار عمومی را که در آن اراده واقعی مردم نهفته است، به طور تام و کمال سازماندهی نمایند یا خیر؛ بستگی به عوامل متعددی دارد. اما این نکته را هم نباید فراموش کرد که دموکراسی، صرفاً کوتاه ترین راه بین اراده مردم و حکومت است و نه انطباق کامل این دو بر یکدیگر.
ب- گزینش نامزدها و داوطلبان انتخاباتی
افراد در جامعه سیاسی، هم به صورت انفرادی و هم جمعی می توانند جهت استفاده از حقوق سیاسی خود اقدام نمایند. شکل بارز بهره مندی جمعی از حقوق و آزادیهای سیاسی، ایجاد سازمانها و تشکل های سیاسی و اجتماعی است. اصل آزادی اراده و حق دسترسی به خدمات عمومی ایجاب می کند که افراد خود را به طور مستقل و یا از طریق احزاب سیاسی نامزد انتخابات نمایند؛ به منظور کارآمدی انتخابات و نظام سیاسی و اداره مطلوب حکومت، نامزدهای انتخاباتی که از طریق احزاب و تشکل های سیاسی نامزد می شوند، علاوه بر شروط مقرر در قانون احزاب، بایستی شرایط مقرر در اساسنامه داخلی حزب را نیز داشته باشند و از طرفی احزاب می توانند اقدام به معرفی نامزدهایی نمایند که بر اساس قوانین مقرر شکل گرفته و منطبق با قانون انتخابات و اساسنامه داخلی خود نامزد انتخاباتی معرفی نموده باشند، اکثر کشورها مقررات خاصی را در خصوص شکل گیری و فعالیت احزاب بالاخص، نحوه شرکت در انتخابات وضع نموده اند؛ اما چنین قواعدی می بایستی تضمین بخش و روشن کننده حقوق و تکالیفی برای فعالیت احزاب در عرصه مشارکت سیاسی باشند.43
احزاب در معرفی کاندیداها و شکل دادن به افکار عمومی به انتخاب درست و منطقی و سازمان یافته کردن اذهان مردم کمک زیادی می کنند. در فقدان احزاب سیاسی در جامعه نوعی سردرگمی و ضعف در انتخاب برنامه پیش می آید؛ زیرا افراد و کاندیداهای مستقل و یا بدون برنامه و نیز گروه های کوچکی همانند گروه های ذینفوذ و تشکلهایی که نه با عنوان حزب متشکل و سازمان یافته بلکه با مرامی مبهم و سازمان نیافته در عرصه سیاسی، توانایی این را ندارند تا برنامه هایی پخته و حقوقی و نیز افکار و اندیشه هایی در خور و شایسته که منافع ملی تمامی شهروندان را شامل گردد، به شهروندان ارائه دهند. معرفی و نامزد کردن کاندیداهای حزبی و وابسته به تشکیلات حزبی در کمپین های انتخاباتی مشهودترین و بارز ترین کارکرد و نقش انتخاباتی احزاب محسوب می گردد.
فرح کریمی نماینده ایرانی الاصل پارلمان هلند، می گوید: «در هلند، احزاب سیاسی مسئول انتخاب نماینده و تهیه لیست کاندیداها هستند. هیچ گونه صافی برای عبور نمایندگان وجود ندارد؛ فقط احزاب هستند که نامزدها را معرفی می کنند و آنها مسئولیت دارند که چه کسانی را در فهرست خود قرار دهند. احزاب هم مقررات خود را برای کاندیداها دارند. معمولاً از طریق کمیسیون های حزبی نامزدها مشخص و به کنگره حزب معرفی می شوند و در نهایت، این کنگره است که نامزدها را تعیین می کند.44
در حکومتهای پارلمانی، احزاب ثبت نام نامزدهای انتخاباتی را کنترل می کنند و سبب یکپارچگی رفتار انتخاباتی می شوند. هر حزب برای انتخاب نامزدهایش و شکل دهی سیاستهای عمومی پس از کسب قدرت اجرایی، باید با گروهها و احزاب دیگر داد و ستد و مذاکره کند و اولویتهای سیاسی گروههای رقیب را به مخاطره اندازد.45
درجات دخالت احزاب در تعیین نامزدهای انتخاباتی بسیار متغیر است. برای پی بردن به این مسأله باید مشخص گردد که آیا در این مورد احزاب، حق انحصاری دارند یا قضیه جنبه رقابتی دارد؟
به عبارت دیگر آیا نامزد بایستی الزاماً توسط حزب معرفی شود، یا آنکه می تواند آزادانه، بدون سرپرستی حزب، از آرای رأی دهندگان استفاده نماید؟
باید گفت که این امر جنبه حقوقی و عملی هم دارد و در برخی کشورها، احزاب، مطابق قانون از انحصار استفاده می کنند و تنها آنها هستند که می توانند کاندیدا معرفی کنند و هیچ کس نمی تواند به عنوان نامزد غیر حزبی، در انتخابات شرکت کند. در برابر این انحصار مطلق که بسیار هم نادر است، انحصارهای نسبی هم وجود دارد. در آمریکا و در بسیاری از کشورها، قوانین انتخاباتی، نامزدها را مجبور می نمایند که در صورت شرکت در انتخابات به عنوان کاندیدای غیر حزبی، تعدادی امضاء، ابراز نمایند.
به طور کلی در کشورهایی که این انحصار را پیش بینی می کنند، مقررات خاصی هم برای تشکیل احزاب وضع می نمایند و کنترل و نظارت اداری و قضائی را برای شناختن صفت حزب جهت مجامعی که مایلند نامزدهایی معرفی کنند ضروری می دانند. در انگلستان عرف و عادت حکم می کند که یک نامزد، به طور منفرد در انتخابات شرکت نکند و کمیته ای نامزد شدن او را تأیید نماید. با این روش، دخالت احزاب در انتخابات جدی تر می شود. مهمترین عواملی که در افزایش نقش احزاب در معرفی نامزدهای انتخاباتی مؤثرند، یکی ن
ظام تناسبی است که میان این نظام با اخذ رأی فهرستی و جمعی، نسبت مستقیمی وجود دارد. در تقسیم کرسیهای باقیمانده در پارلمان، تأثیر احزاب به حد اعلای خود می رسد. به طوری که نامزدهایی که طبق فهرست مکمل در سطح مملکتی بوسیله آراء باقیمانده اضافی انتخاب شوند، مستقیماً منتخب حزب می باشند.
شیوه ای گزینش داوطلبان در کشورها و احزاب مختلف، متفاوت است. این گزینش در سطح ملی، منطقه ای و یا محلی صورت می گیرد. بنابراین میزان تمرکزگرایی حزب مورد نظر در شیوه گزینش نامزدها مؤثر است. با این حال، رایج ترین شیوه گزینش نامزدها یکی گزینش توسط مراجع حزبی در سطح حوزه های انتخابیه تحت نظارت مراجع حزبی در سطح ملی یا منطقه ای است و دیگری گزینش توسط مراجع حزبی پس از مشاوره با مراجع محلی و منطقه ای است.46
در برخی از کشورها از جمله انگلستان، رهبران حزب در سطح ملی، می توانند نامزدهای گزینش شده در سطح محلی را رد کننند و حتی در مواردی هم می توانند افرادی را به عنوان نامزد به مقامات حزب در سطح محلی پیشنهاد نمایند.
گاهی دیده شده است که حزب،

مطلب مرتبط :   منبع پایان نامه ارشد دربارهنسبیت خاص، دینامیکی

دیدگاهتان را بنویسید