دانلود پایان نامه ارشد درباره جهان اسلام، انقلاب مصر، افغانستان

این جریان این ظرفیت را دارد که بر اساس سه اصل پرهیز از اختلافات، تکیه بر مشترکات اسلامی و همگرایی در برابر غرب و قدرت‏های مستبد داخلی، در حوزه راهبری هدایت بیداری اسلامی مشارکت نماید.
با توجه به این رویکرد می‌توان گفت، مراد از سلفی‌گری تنویری در این تحقیق، به نوعی شامل علمای اهل سنتی می‌شود که از یک سو، پایبند به آموزه‌های اهل سنت در حوزه سیاست و دیانت هستند و از سوی دیگر، بیش از آن که دغدغه فرقه گرایانه و مذهبی داشته باشند، دغدغه امت اسلامی و همگرایی مسلمانان در برابر دشمنان دارند.
بر این اساس، آنچه آنان را به حلقه سلفیه مرتبط می‌کند، تنها اشتراک آنان با گروه‌های جهادی و تکفیری در مفهوم لغوی سلف است و آن احیای گذشته اسلامی، با قرائتی متفاوت در روش و اندیشه.
با این رویکرد، می‌توان مراکز علمی جهان اسلام را به عنوان کانون‌های هدایت بیداری اسلامی برشمرد. به عنوان نمونه هرچند الازهر، از دیرباز از نظر خط فکری و اقتصادی وابسته به دولت مصر بوده است، اما پس از آغاز تحولات مصر، هنگامی که مفتی عربستان عبدالعزیز آل شیخ، هرگونه قیام علیه دولت‌های جائر و ستمگر در کشورهای اسلامی از جمله مصر را در تضاد با نظریه اهل سنت در تمکین نسبت به حاکم اسلامی، قلمداد کرد، دانشگاه الازهر، رسما بر خلاف نظریه رایج اهل سنت، فتوایی مبتنی بر جواز مقابله و قیام در برابر حاکمان جور صادر نمود.264
و یا در تونس حزب «النهضه»، به رهبری راشد الغنوشی، رسما با جریان‏های تند سلفی به مخالفت پرداخت و دیدگاه‏های معتدلی را ارایه نمود.
همچنین در مصر درکنار جریان رادیکال اخوان المسلمین، جریان‏های معتدلی همانند جریان مهدی العاکف و هلباوی را می‌توان از جریان‌های سلفی‌گری تنویری نامید.
در مجموع به نظر می‌رسد از ظرفیت‏های بالقوه این جریان به‌خوبی می‏توان در کنترل و مقابله با جریان‏های تکفیری بهره برد که در بخش‏های بعد به تفصیل به آن اشاره خواهد شد.
3. تأثیرات جریان‌های سلفی بر بیداری اسلامی
محتوای بیداری اسلامی، اسلام خواهی و بازگشت به اسلام است. مردمی که از حضور غرب و اندیشه‌های غیر اسلامی در جامعه خود به تنگ آمده بودند و از طرف دیگر به سبب نگاه تحقیر آمیز غرب، به دنبال به دست آوردن هویت از دست رفته خود بودند، از روند تحولات بیداری اسلامی برای احیای ارزش‌های اسلامی، استقبال کردند.
در این میان، اگر اهداف و آرمان‌های انقلاب کاملا روشن و شفاف باشد و رهبران فرهیخته و مورد اعتماد جامعه، عنان هدایت تحولات را در دست داشته باشند، به سبب انرژی آزاد شده در لایه‌های اجتماعی و انگیزه مردم، زمینه‌های کامیابی و موفقیت انقلاب فراهم می‌شود.
اما در مقابل اگر در اهداف و شیوه اجرای آرمان‌ها، ابهام و شبهه وجود داشته باشد و یا انقلابیون قرائت‌های گوناگونی را از جامعه آرمانی خود ارایه کنند و همچنین رهبران آشنا به ارزش‌های اسلامی که مورد قبول جامعه باشند، در رأس تحولات حضور نداشته باشند، به سادگی جریان‌های منحرف اما مشابه، وارد عرصه می‌شوند و تأثیرات مخربی بر روند بیداری اسلامی بر جای می‌گذارند.
با توجه به آنچه گفته شد، مشکل اساسی کشورهایی که در آنها فرایند بیداری اسلامی اتفاق افتاد، این بود که تصویر گنگ و مبهمی از مطالبات خود داشتند، آنها همین اندازه می‏دانستندکه غرب هرگز به فکر رشد و شکوفایی جوامع آنها نیست و علت اصلی عقب ماندگی آنها، دوری از تعالیم و ارزش‌های اسلامی است. به همین سبب نیز به این اصل اساسی که «الاسلام هو الحل» ایمان داشتند، اما مشکل اساسی در اینجا بود که در چگونگی پیاده کردن آن و کسی که بتواند این اصل اساسی را در جامعه پیاده کند، با بحران روبرو بودند. به همین سبب در انقلاب‌هایی که در منطقه شکل گرفت، چون انرژی و انگیزه لازم جهت تغییر وجود داشت، مردم موفق شدند قدرت‌های مستبد و وابسته را به زیر بکشند، اما پس از پیروزی، با این پرسش مهم روبرو شدند که چه باید کرد؟ راه عملیاتی کردن فرامین و آموزه‌های اسلامی که بتواند جامعه بیمار را به جامعه‌ای اسلامی تبدیل کند، چیست؟
چنین وضعیتی سبب شد که اندیشه سلفی با شعار اسلام‏گرایی و قرابت و شباهتی که با اهداف و انگیزه‌های انقلاب‌های منطقه‌ای و تحولات معاصر داشت، تلاش کند تا بر حرکت بیداری اسلامی تأثیر بگذارد و بدل را جایگزین اصل نماید.
سلفیه، با شعار جذاب خود، که همان بازگشت به اسلام، اما از طریق تمسک بدون قید و شرط به سلف است، کوشید عنان بیداری اسلامی را در دست گیرد و به همین سبب گاه تأثیرات عمیقی بر بیداری اسلامی بر جای گذاشت.
البته نباید فراموش کردکه برای به دست آوردن تحلیلی عمیق از تأثیر و تأثر جریان سلفی بر بیداری اسلامی به ناچار باید نگاهی دو سویه داشت. یعنی از یک طرف، به تأثیر جریان سلفی بر بیداری اسلامی پرداخت و از طرف دیگر تأثیر بیداری اسلامی را بر جریان سلفی مورد مداقه قرار داد. به همین سبب در بررسی تأثیر سلفیه بر بیداری اسلامی تلاش شده است که به هر دو جنبه توجه شود و مشخص گردد، بیداری اسلامی نیز چه تأثیراتی بر روند سلفیه در جهان اسلام بر جای گذاشته است.
در نگاهی دیگر می‌توان تأثیرات جریان سلفی بر بیداری اسلامی را در سطوح مختلف مورد بررسی قرار داد:
به این معنا که گاه سلفیه بر بیداری اسلامی تأثیرات روشی265 داشته است و گاه تأثیرات محتوایی را رقم زده است.
همچنین گاه سنخ تأثیرات در حوزه فرهنگی و اعتقادی بوده است و گاهی حوزه‌های سیاسی ـ امنیتی را شامل شده است.

مطلب مرتبط :   دانلود پایان نامه با موضوعکودکان و نوجوان، کودکان و نوجوانان، کودکان مبتلا

چنانکه در ابتدای فصل گفته شد، برای تبیین دقیق تأثیرات سلفی گری بر بیداری اسلامی می توان از نظریه پخش بهره برد که ویژگی های این چارچوب نظری در فصل اول به تفصیل بیان گردید. به دنبال تأثیرات سلفیه بر بیداری اسلامی با بهره برداری از نظریه پخش در دو حوزه افکار و رفتار بررسی خواهد شد.
3.1. افکار
در حوزه افکار، سلفیه تأثیرات عمیقی بر جریان بیداری اسلامی داشته است. در حالی که بیداری اسلامی به دنبال گسترش اسلام اعتدالی و بازگشت به ارزشها و اصول اساسی اسلام و تقویت زمینه‌های همگرایی میان جهان اسلام است، جریان سلفی در ابعاد روش شناسی، اعتقادات و نظام سیاسی تغییرات بنیادینی را ایجاد کرده است.
3.1.1. گسترش قرائت سلفی از بیداری اسلامی
بی تردید هنگامی بیداری اسلامی می‌تواند در تحول جهان اسلام و هدایت آن به سوی تعالی موفق باشد که بر اساس خردورزی و اجتهاد حرکت کند و علیرغم پایبندی به اصول و اندیشه حیات بخش اسلام، به نفی دستاوردهای مادی بشر نپردازد. چنین روشی در اندیشه مصلحان بزرگ، همانند حضرت امام ره، سید جمال، محمد عبده، علامه اقبال دیده می‌شود که هماره عنصر عقل و اندیشه را در کانون اندیشه خود، لحاظ کرده‌اند.
در فصول اولیه این تحقیق گفته شد که یکی از مهمترین ارکان اندیشه سلفی بازگشت به گذشته در سه حوزه مرجعیت علمی، سیاسی و اجتماعی است.266 چنین رویکردی در ظاهر همانندی‏هایی با گفتمان بیداری اسلامی دارد. به این معنا که گفتمان بیداری اسلامی همان‏گونه که از نامش پیداست به دنبال احیای ارزش‏ها و مبانی و اصول اسلامی است و این شباهت سبب شده است که سلفیه حداکثر بهره برداری را از فضای بیداری اسلامی بنماید.
پخش قرائت سلفی در فضای بیداری اسلامی نیز از نوع سرایتی است و به سبب شباهت ظاهری آن با اصل بازگشت به اسلام در اندیشه بیداری اسلامی، توانسته است رشد و گسترش بسیاری داشته باشد. یکی از ویژگی‌های پخش از نوع سرایتی، فاصله است. به این معنا که هرچه جامعه به مرکز بیماری نزدیک‏تر باشد، قدرت رشد و گسترش این اندیشه افزایش می‌یابد. به همین سبب قرائت سلفی از بیداری اسلامی در مناطقی که مستقیما درگیر مباحث بیداری اسلامی بوده‏اند، بیشتر مشاهده می‌شود.
تونس نخستین کشوری بود که درگیر انقلاب شد، و در شعارهای مردم مسلمان این کشور اسلام خواهی نیز به عنوان یکی از محوری ترین مطالبات آن‌ها مطرح گردید. دلیل بر اسلامی بودن انقلاب تونس نیز افزایش فزاینده محبوبیت حزب اسلام گرای النهضه می‌باشد. این حزب پس از پیروزی انقلاب بحرین به رهبری حزب النهضه توانست زمام امور را در دست گیرد. اما به موازات گسترش اسلام گرایی، جریان سلفی نیز در این کشور فعال شد و به فعالیت‌های تبلیغاتی و همچنین موج سواری بر بیداری اسلامی در این کشور پرداخت. گروه‌های سلفی تندرو از جمله انصار الشریعه کوشیدند، قرائتی سلفی از انقلاب این کشور ارایه دادند، تا آنجا که راشد الغنوشی رهبر حزب النهضه آنان را تهدیدی جدی برای انقلاب این کشور تشخیص داد و رسما آنان را خوارج زمانه نامید به گفته وی: «هر کجای زمین که این جهادی‌ها که خوارج زمانه هستند، حضور داشته باشند، خونریزی و ویرانی فرود می‌آید». او با انتقاد شدید از جریان‌های جهادی سلفی این کشور، گفت: «تاکنون هیچ دولتی وجود نداشته است که سلفی‌ها در آن به موفقیت دست یافته باشند. آیا سومالی و عراق و افغانستان دولت‌هایی با ثبات دارند؟»
وی در تفاوت میان جریان معتدل و جریان افراطی می‌گوید: «فرق بین جنبش النهضه و جهادی‌ها این است که ما تند رو و افراط گرا نیستیم و خواهان منافع کشورمان هستیم در صورتی که سلفی‌های جهادی اینگونه نیستند.» به گفته وی: «تاکنون هیچ یک از این سلفی‌های تندور در زمینه اقتصاد، علوم، قانون و علوم اجتماعی هیچ دانشمند و عالمی نداشته اند و قشر بزرگی از ملت در اثر افراط گرایی‏های برخی گروه‏های سلفی از اسلام واهمه دارند.»267
در مصر نیز چنین وضعیتی دیده می‌شود. پس از انقلاب مصر، گروه‌های سلفی کوشیدند، انقلاب را به نفع خود مصادره کنند. احزاب سلفی النور، الفضیله، الاصلاح و الاصاله، که طیف‌های مختلف سلفیه در کشور مصر هستند، در فردای انقلاب مصر، قرائتی سلفی از انقلاب مصر ارایه دادند و کوشیدند، انقلاب را به نفع خود مصادره کنند، تا آنجا که حزب سلفی النور با حمایت‌های عربستان سعودی، کوشید خود را به جریان معتدل اخوان المسلمین که برآمده از مطالبات دینی مردم بود، نزدیک کرده و دیدگاه‏های سلفی خود را دیکته کنند.268 بی‌شک نزدیکی اخوان المسلمین به احزاب سلفی از یک سو در کنار عوامل دیگر، موجب سرنگونی مرسی گردید.
البته جدای از قرائت رسمی سلفی فعال در عرصه سیاسی مصر، شاهد فعالیت گروه‌های سلفی افراطی تر و رادیکال تر در صحرای سینا هستیم. گروهی که به کشتار نظامیان و مردم این منطقه و انفجار تأسیسات نفتی این کشور در این منطقه می‌پردازند. گروه‌هایی مانند «مجلس شورای مجاهدین در اکناف بیت‌المقدس» و هسته‌های اولیه جماعت «انصار بیت‌المقدس» که بیشتر آنان از بقایای التوحید و الجهاد هستند.269
در لیبی نیز پس از سرنگونی قذافی، شاهد گسترش فعالیت سلفی‌ها و همچنین بهره برداری آنان از وضعیت موجود هستیم. در کشور لیبی طیف‏ه
ا و گروه‏های مختلف سلفی و جهادی نظیر درع لیبیا، فجر لیبی، الزاویه، مصراته، الخمس، صلاح البرکی، نیروهای صاعقه و گردان 319 و… در این مقطع فعال شدند و از شرایط به وجود آمده به نفع خود بهره برداری کردند. البته در میان آنها انصار الشریعه، گستردگی و فعالیت بیشتری داشت. گروه موسوم به «انصار الشریعه» همزمان با تحولات و انقلاب‌های عربی در غرب آسیا (خاورمیانه) و در بیشتر کشورهای عربی نظیر لیبی، تونس، الجزایر و مغرب و به طور مشخص چند ماه بعد از سقوط دولت قذافی و طی جنگ‌های داخلی این کشور اعلام موجودیت کرد. عناصر و گروه‌های اسلام‌گرای لیبیایی در جنگ داخلی علیه حکومت قذافی در آوریل و ژوئن 2012 (اردیبهشت و خرداد 1391) در شهرهای مصراته، درنه و سرت و در روستاهای اطراف بنغازی، در یک گردهمایی تحت عنوان «تجمع یاری شریعت» حضور به هم رسانیده و تشکیل انصار الشریعه لیبی را رسماً اعلام نمودند. گردان‌ها و گروه‌های مختلف شبه نظامی و مسلح در قالب گردان‌های «ابوعبیده جراح»، «مالک»، «شهدای 17 فوریه»، «رأف اسحاتی» و «سپر لیبی» شاکله و بدنه نظامی و چریکی

مطلب مرتبط :   پایان نامه با کلید واژگانزمان پیامبر، اسرای جنگی، بیت‌المال

دیدگاهتان را بنویسید