تحقیق رایگان با موضوع امر به معروف، امام صادق

و در باره بعضی از اشخاص به شرایط ویژهای برخورد میکند و تشخیص میدهد که در این مورد خاص باید فراخوان تدریجی به معروف داشته باشد یا از منکر نهی کند زیرا در غیر این صورت یا تاثیر مثبتی در مخاطب پدید نمیآید و یا اثر منفی بر جای خواهد گذاشت.( قرشی،ج ۷، ص ۹۰٫ ۱)
5. شیوه تکرار
آمر و ناهی، در مواردی ممکن است با یک بار تذکر و یادآوری به مخاطب خود، نتواند او را به انجام معروف یا ترک منکر وادار سازد، اما میداند که اگر امر به معروف یا نهی از منکر را تکرار کند، در مخاطب تاثیرگذار خواهد بود، باید از شیوه تکرار بهره گیرد.( تفسیر المیزان، ج ۲۱، ص ۱۸٫ ۴)
6. شیوه تداوم
تداوم و استمرار از دیگر شیوههایی است که آمر به معروف و ناهی از منکر، در مواردی از آن استفاده میکند، منظور از تداوم این است که اگر آمر و ناهی بداند با یک مرتبه و یا حتی چند مرتبه (تکرار) تأثیری در مخاطب پدید نمیآید، اما اگر به شکل مستمر وپیوسته او را به معروف فرا خواند و از منکر باز دارد، مؤثرخواهد بود، لازم است این شیوه را به کار گیرد تا به هدف برسد. (مکارم شیرازی، ناصر،چاپ 21)
7. شیوه ستایش
در برخی موارد و نسبت به بعضی از افراد، آمر یا ناهی تشخیص میدهد که اگر از خوبیهای مخاطب خود، مدح و ستایش کند، او در انجام معروف یا ترک منکر، عزم و اراده بیشتری از خود نشان میدهد و به اصلاح رفتار ناشایست خود میپردازد. مثلاً به کسی که اهل مروت و جوانمردی است، گفته شود تو که آدم جوانمردی هستی و میدانی که خداوند جوانمردان را دوست دارد، چرا به این انسان مظلوم و ستمدیده، کمک نمیکنی؟ یا این که چرا دستت را روی آدم ضعیفی، بلند میکنی؟
نکتهها:
1- در مدح و ستایش افراد، باید توجه شود که بیش از اندازه لازم ستایش نشود زیرا آثار سوئی ممکن است در پی داشته باشد.
2- چون تمجید و ستایش از ویژگیهای خوب افراد، به نوعی با تشویق افراد از نظر معنا و تأثیرهمانندی و مشابهت دارد، از آوردن عنوان تشویق به شکل جداگانه، خودداری گردید.
8. شیوه «نکوهش»
در پارهای موارد و افراد، آمر یا ناهی، تشخیص میدهد که اگر به نکوهش و ملامت فرد، نسبت به ترک معروف یا انجام منکر بپردازد، موثر خواهد بود. مثلاً به کسی که نماز نمیخواند بگوید؛ تو که این همه ادعا داری، که آدم پاک و پاکیزهای هستی، چرا نماز نمیخوانی؟ تو که میگویی انسان باید دلش پاک باشد، چرا با خدا نیایش نمیکنی؟
1- قرآن کریم نیز در آیات متعددی به سرزنش و ملامت برخی انسانهای گریزان از حق پرداخته و با تعبیرهای متفاوت و متنوعی از آنان یاد کرده است: مرگ بر این انسان، چقدر کافر و ناسپاس است چرا آنها از این تذکر، روی گردانند؟! به خران رمندهای مانند، که از شیری گریزان شدهاند!
2- سرزنش و ملامت دیگران، از مصادیق تنبیه (و مرحلهای از آن) به شمار میرود (از این رو، از آوردن عنوان تنبیه، به شکل جداگانه و مستقل، خودداری شده است).
3- سرزنش و نکوهش را نباید با بدزبانی و دشنام دادن اشتباه کرد، زیرا دو مقوله جداگانهاند.
4- در نکوهش افراد میتوان از راهکارهای مختلفی همچون: تحریک عواطف و احساسات مخاطب، تحریک غیرت دینی یا غیرت انسانی و یا ایجاد انگیزه رقابت با دیگران بهره گرفت( نظارت همگانی، ش ۱۱، مهر ۶۴٫)

9. 8. شیوه کنترل
یکی دیگر از راههای تحقق معروف و انجام آن و ترک منکر، از سوی فرد یا افراد، شیوه اعمال کنترل و مراقبت بر رفتار مخاطب است، به گونهای که خود او بداند، که زیر نظر قرار دارد. این شیوه در حوزههای مختلف مانند، تعلیم و تربیت فرزندان و دانشآموزان و نیز کنترل افراد در جامعه و یا کارکنان در محیط کار (برای ارتقاء وافزایش کارایی و کاهش تخلفات) و… کاربرد دارد(موسوی همدانی،باقر،1374)
جامعه شناسان در بحث رفتار کج روانه و انحرافآمیز افراد و نوع برخورد با آن، دیدگاهها و تئوریهای مختلفی ارائه کردهاند که از جمله نظارت و کنترل اجتماعی است. همچنین آنها برای اجرایی کردن نظارت و کنترل اجتماعی، مکانیسمهای گوناگونی را مورد بحث و دقت نظر قراردادهاند که عبارتند از:
1. نظارت های اجتماعی درونی
یعنی درون ذهنی کردن (و ملکه ساختن) هنجارها، انسانها در نتیجه یک فراگرد موفق اجتماعی شدن، هنجارهای یک فرهنگ را ملکه ذهنشان میسازند و به خودی خود از هنجارها پیروی میکنند و وجدان افراد، بهترین ناظر رفتارشان به شمار میآید.
2. نظارت های اجتماعی بیرونی (یا خارجی)
این نظارتها را نیز به دو قسم کنترلهای رسمی و غیررسمی، تقسیم کردهاند(افتخاری اصغر، 1383، ص425)
الف:کنترل رسمی
کنترل اجتماعی رسمی، در برگیرنده تلاشها و اقداماتی است که جناح اقتدار، آن را در جهت مقابله با وقوع جرم و کج روی در جامعه، عهدهدار میشوند.
ب:کنترل غیررسمی
گونهای از انواع مکانیسمهای کنترل اجتماعی است که در گسترهای به فراخنای تمامی جامعه، توسط هر یک از اعضای آن و در محیطهای متفاوتی مانند: خانواده، مدرسه، محل کار، اماکن مذهبی و… مجال تحقق مییابد برخی از جامعه شناسان بر اهمیت توجه به مکانیسمهای داخلی (درونی)و خارجی (برونی) هر دو تاکید دارند اما برخی دیگر چون دورکیم بر کنترلهای خارجی و تاثیر آن بر پیشگیری از رفتار انحرافآمیز تاکید بیشتری دارند.

مطلب مرتبط :   پایان نامه ارشد رایگان درموردحکمت و فلسفه، آموزش فلسفه، نقد اخلاق

نکتهها:
1- منظور از بهرهگیری از شیوه کنترل (در راستای برپایی ارزشها و ترک منکرها) کنترل خارجی است نه درونی، یعنی پدرها و مادرها به گونههایی باید مراقب رفتار فرزندان خود، دوستان آنان و… باشند.
2- جامعه شناسان، معمو
لاً کج روی و رفتار انحرافی را رفتارهایی که با هنجارها و ارزشهای اکثر اعضای یک گروه یا جامعه، همنوا نیستند اطلاق میکنند. از سویی هنجارها و قواعد و اصول پذیرفته شده، توسط هر جامعهای با جوامع دیگر متفاوت است، در نتیجه این هنجارها و ارزشها، به شکل امر نسبی در میآید که در جامعهای خوب است و مخالف با آن انحراف تلقی میشود و در جامعهای دیگر پذیرفته شده نیست و بنابر این مخالفت با آن، کج روی و انحراف به شمار نمیرود. لیکن این دیدگاه از نظر جامعهشناسان مطرح است اما در اسلام عزیز، ارزشها (معروفها) و ضد آن (منکرها) نسبی نیستند. در بینش اسلامی، هر کس مطیع خداوند و رسول (ص) او باشد (به دستورات و اوامر آنان عمل کند و از هر چه نهی کردهاند، پرهیز کند)، انسانی خوب و ارزشی است و هرکس نافرمانی آنان را در پیش گیرد (به حرامها و منکرها عمل کند و واجبها را ترک گوید)، انسانی بد، منحرف و عاصی است.
10. شیوه یادآوری نعمتها و مسئولیتها
برخی از افراد، گاه بر اثر غفلت زدگی، در انجام واجبها، سستی میورزند یا پارهای از گناهان را مرتکب میشوند، اگر کسی به آنان یادآوری کندکه انسان در برابر همه نعمتهایی که خداوند به او ارزانی داشته است مسئول است و مورد سئوال قرار خواهد گرفت و باید پاسخگو باشد، میتواند در اصلاح وی موثر واقع شود. در روایتی از امام صادق(ع) نقل شده است: از جمله پندهایی که لقمان به پسرش میداد این بودکه: بدان فردا(روز قیامت) که در دادگاه الهی، حاضر شوی، از تو،در باره چهارچیز، سئوال خواهد شد؛ از جوانیت، که در چه چیزی آن را گذراندی و از عمرت،که در چه چیزی آن را فانی و سپری کردی و از مال و ثروتت، که از کجا بدست آوردی؟ و از این که آن مال و ثروت را، در کجا خرج و هزینه کردی؟ (این پرسشها از تو خواهد شد) پس خود را برای آن و پاسخ دادن به پرسشها آماده کن.( وسائل الشیعه، ج ۱۱، ص ۵۹٫ ۳)
11. شیوه بیان پاداش
گاهی آمر یا ناهی، با بیان پاداش عمل خوب، میتواند مخاطب را به انجام آن ترغیب کند و با بیان کیفر و عقاب عمل زشت و منکرع او را از انجام یا تکرار آن باز دارد.

12. شیوه تغافل
در برخی موارد، برای اصلاح رفتار ناشایست فرزند، دانشآموز، کارمند، دوست و…، بهترین واکنش، تغافل در برابر عمل مخاطب است. تغافل یعنی خود را به غفلت زدن، یعنی با این که آن حرف را شنیدهای آن را نشنیده بگیری و با این که آن کار را دیدی، آن را ندیده بگیری و به روی خود نیاوری! این واکنش شما سبب میشود تا فرد از رفتار خود شرمنده شود و در پی اصلاح رفتار خود و بازسازی آبروی از دست رفتهاش برآید. در این موارد، برخورد صریح، گاه نتیجه عکس میدهد.
روانشناسان این شیوه و روش در اصلاح رفتار را، روش خاموشی(Extinction) مینامند و بر این باورند که اگر به رفتاری که شخص از خود بروز میدهد، توجه نکنیم و آن را مورد تقویت قرار ندهیم. آن رفتار خاموش شده و احتمال تکرار آن کم میشود( صابری، 1383، ص 484)
البته اگر بخواهیم از این روش برای کاهش رفتار نامطلوب استفاده کنیم، باید به نکاتی توجه کنیم:
1) در درجه اول، این که رفتاری را که شخص انجام میدهد ضرر و زیان جسمانی و روانی نداشته باشد، اما اگر خطری فرد را تهدید مینماید، خاموشی جایز نیست.
2) در جایی از خاموشی میتوان استفاده کرد و نتیجه گرفت که تقویت کنندههای رفتار نامطلوب تحت کنترل درآیند.
13. شیوه ارائه جایگزین
آنچه در حوزه امر به معروف و نهی از منکر و در محدود شناخت آمر و ناهی، باید مورد کنکاش قرار داشته باشد، این است که گاه به فردی که عمل نادرستی انجام میدهد، پیشنهاد انجام کار دیگری بدهند، چرا که با راهنمایی کردن افراد برای شکوفایی استعدادهای خود در راه درست و تشویق آنان، میتوان از هدر رفتن استعداد و عمر آنان، در کارهایی که شایسته نیست، پیشگیری کرد.
14. شیوه تخلیه روحی – روانی
برخی افراد که به رفتارهای نابهنجار گرایش دارند، از جامعه (خانه، مدرسه، محیط) طرد میشوند، جای برخوردهای عاطفی و تربیت دینی، در زندگی این اشخاص، خالی است و یا حضور کم رنگی از آن را میتوان مشاهده کرد، معمولاً به این افراد و رفتار و گفتار آنان بی توجهی شده است، از این رو عقدهای بزرگ، بر روح آنان سایه انداخته و رنجی ریشهدار با آنان، همراه گردیده است. چنین روح و روانی، در برابر مشکلات زندگی، بسیار شکننده میشود و یا احساس شکست میکند، از این رو به برخی اعمال نادرست روی میآورد، تا آن احساس تلخ را بپوشاند. لیکن وقت گذاشتن و گوش دادن به سخنان آنان، تا حد زیادی آنان را آرام میکند و به تعبیر خود آنان؛ با بیان کردن این درد دلها سبک میشوند و احساس راحتی میکنند. لذا لازم است آمر و ناهی در برابر این افراد با حلم و بردباری، زمینهای برای گفت و گو، فراهم سازد و با ایجاد اعتماد، به اصلاح رفتار آنان بپردازد(بوزان،1388،انتشارات مطالعات راهبردی، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردی)
15. شیوه استناد به الگوها
در هر جامعهای، الگوهایی شایسته، در حوزههای مختلف وجود دارد. در موارد بسیاری، برای اصلاح رفتار افراد، استناد به این الگوها، سودمند و کارساز است. پروردگار متعال پیامبران(ص) و نیز پیشوایان معصوم(ع) را الگو و اسوه مردم قرار داده است.
16. شیوه تنظیم روابط
در این شیوه گاهی با ایجاد ارتباط با مخاطب و یا کم و زیاد کردن ارتباط، هدف از امر به معروف و نهی از منکر میسر میگردد(نراقی،ملا احمد،1365)
این مرحله، از ایجاد ارتباط ، آغاز و به مراحل توسعه و گسترش آن میرسد. آمر و ناهی، گاهی تشخیص میدهد در
صورتی که با مخاطبان خود، طرح دوستی و رفاقت بریزد و این دوستی را تداوم و توسعه دهد، میتواند آنها را به انجام معروفها وادار و یا از انجام منکرها باز دارد. این شیوه در بسیاری موارد، اثربخش میباشد. بزرگان بشریت، از این شیوه برای هدایت انسان و دعوت به توحید و خیر و نیکی، بهره فراوان گرفتهاند.
نوع دیگر از تنظیم رابطه، محدودسازی آن با مخاطب است، به این معنا که آمر و ناهی، با فرد یا افرادی دوستی یا پیوند خویشاوندی دارد و با آنان رفت و آمد میکند، برخی از آنان، نسبت به انجام معروفها سهلانگارند (مثلاً خمس مال خود را نمیدهند یا نماز نمیخوانند) و برخی دیگر پارهای از منکرها را انجام میدهند (مثلاً دروغ میگویند، عیبجویی میکنند و یا…)
اگر آمر وناهی، احتمال دهد که امر ونهی زبانی او تاثیرگذار است، باید آنان را امر به معروف و نهی از منکر کند. اما اگر گفتن را کارساز نمیداند، ولی کم کردن رابطه را موثر میداند، باید از این شیوه استفاده کند و رفت و آمدهای خود را با آنان کمتر

مطلب مرتبط :   پایان نامه با کلید واژگانزمان پیامبر، اسرای جنگی، بیت‌المال

دیدگاهتان را بنویسید