انوع مسئولیت های اجتماعی

انوع مسئولیتهای اجتماعی
مسئولیتهای اجتماعی شامل طیف و سیعی از فعالیتها و اقدامات اجتماعی خواهد بود، بمنظور سهولت بخشی به بحث و بررسی پیرامون آنها، در اینجا با توجه به شرایط و ملاحظات اعتقادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه ایرانی به تفکیک و طبقه¬بندی مسئولیتهای اجتماعی پرداخته شده است. بنابر نتایج تحقیقات و مطالعات انجام شده در طرحها، تحقیقات و تجربیات گوناگون، می¬توان مسئولیتهای اجتماعی را در شش دسته طبقه¬بندی کرد، این طبقه¬بندی شامل موارد زیر است(برمن،2000؛ دولنگا،2002).

الف) مسئولیتهای دینی- اجتماعی
در اعتقادات اسلامی، انسان نیز همچون سایر موجودات و عناصر جهان هستی، وظیفه و رسالتی بر دوش دارد. وظیفه او درک مبدأ آفرینش، زندگی در راستای مبدأ آفرینش و حرکت به سوی مبدأ آفرینش است. انسان در نظام اسلامی دارای قدرت اختیار و انتخاب است، در عین حال خداوند او را مسئول آفریده است، تا به انجام رسالت الهی¬اش که همان بندگی خداوند است، بپردازد، از این رو او باید پاره¬ای صفات و خصایص را در خود ایجاد کند تا در سایه تحقق آن صفات و مبنای عمل قرار دادن آنها به رسالت الهی و بندگی خویش عمل نماید. ایجاد این صفات در خود، رسالت و ظیفه انسان مسلمان است، که البته برخی از این از این صفات جلوه فردی و برخی جلوه اجتماعی دارند(نیکزاد،1371: 32).
هر چند انسان مسلمان همه این صفات را در خود شکل می¬دهد تا به وظیفه دینی خویش عمل نماید، ولی از آنجا که پاره¬ای از این صفات، در صحنه اجتماعی اثر داشته و پیامد جمعی دارند، پس اسنان مومن در راستای رسالت بندگی خود، عامل برخی وظایف و مسئولیتهای اجتماعی نیز خواهد شد. از جمله صفات و وظایف انسان مسلمان که پرتو اجتماعی دارد می¬توان به حسن خلق، خلق گویی، مشورت، جهاد، پرداخت خمس و زکات، انفاق، ایثار، امانتداری، عدم اسراف، ظلم ستیزی، پاسداری از دین و ناموس، صله رحم، کمک به نیازمندان، علم آموزی و راستگویی اشاره کرد. ملاحظه این دسته مسئولیتها نشان می¬دهد، تا حد زیادی این نوع از مسئولیتهای اجتماعی به انواع خاصی از مسئولیتهای اجتماعی(مسئولیتهای مدنی، سیاسی، اقتصادی و غیره) که در پی می¬آید نزدیک هستند، اما در واقع با توجه به مبانی عقیدتی و فرهنگی جامعه ایرانی باید اذعان داشت در اینجا مقصود آن دسته از مسئولیتهای اجتماعی است که در انجام و رعایت آنها، بیش از هر چیز تبعیت و پیروی از دستورات و تعالیم دینی اسلام، مبنای حرکت و تلاش شخص بوده است. در حالیکه انسان می¬تواند به برخی از این صفات نیز متصف باشد، اما مبنای عملکرد او ضرورت گریز ناپذیر همکاری و همراهی با سایرین در زنگی اجتماعی کنونی باشد، بنابراین اولین دسته از مسئولیتهای اجتماعی، وظایف و تکالیفی است که باید بواسطه تکلیف و رسالت اعتقادی انسان مسلمان به آنها پرداخت.
ب) مسولیتهای فرهنگی
نوع دیگری از مسئولیتهای اجتماعی، مسئولیت آحاد مردم یک جامعه نسبت به میراث فرهنگی خود می¬باشد. مجموعه ¬ای از سنتها، آداب و رسوم و بطور کلی فرهنگ و تمدن نسل گذشته که باید توسط نسلهای آتی شناخته شده، ضمن تحلیل و برسی، تا حد توان بمنظور رشد و اعتلای آن کوشش شود. بنابراین یکی از انواع مسئولیتهای اجتماعی که باید توسط طراحان و برنامه ریزان درسی به آن توجه شوده مسئولیتهای فرهنگی افراد جامعه است. چرا که هویت و اصالت هر قوم و فرهنگ مبتنی بر شناخت مواریث فرهنگی گذشته خود و تلاش برای حفظ، گسترش و پویایی آن است(بنکز ، 2007: 33).
ج) مسئولیتهای سیاسی
هر یک از افراد جامعه، باید در خصوص روند تاریخی شکل¬گیری دولت در جامعه خود، نقش، اهمیت و ضرورت وجود دولت سالم و با کفایت در جامعه و وظیفه خویش در قبال گزینش، تثبیت و هدایت دولت، به نحو کافی مطلع و هوشیار باشند. انتخاب و انتصاب دولت کاردان و با لیاقت ماحصل اطلاع، اهتمام و جدیدت مردم یک جامعه در انجام مسئولیتهای سیاسی خویش است. در واقع دولت از ملت برمی¬خیزد و تنها ملتهایی دولتمردان صالح و با کفایت خواهند داشت، که توسط عناصر تربیتی جامعه با وظایف و مسئولیتهای سیاسی خویش بنحو مطلوب آشنا شده باشند(کریج ، 2009: 65).
د) مسئولیتهای اقتصادی
جوامع در دنیای امروز به علت کثرت جمعیت، رشد سریع فن¬آوری و محدودیت منابع در دسترس، با محدودیت¬هایی در عرضه و تولید روبرو هستند، از جمله مسئولیت¬های آحاد افراد جامعه درک تنگناهای اقتصادی و منابع تولید است. شرکتها و سازمانها در سطوح مختلف، باید در خصوص القای فرهنگ صحیح مصرف و تلاش برای تولید هر چه بیشتر، کوشش نمایند، در واقع باید سعی نمایند، محدودیت منابع و اعتدال در مصرف آن را برای مخاطبان خود تشریح نمایند.
ه) مسئولیت¬های مدنی
زندگی مدنی، صحنه¬ای از تبادل و تعامل بوده، شرط بقاء و تداوم زندگی مدنی، همکاری، مشارکت و سازگاری مردم یک جامعه با یکدیگر است. از جمله مسئولیت¬های اساسی قابل توجه ، مسئولیت¬های مدنی هستند که باید در خلال آنها، مخاطبان نسبت به اتکاء متقابل انسانها به یکدیگر و ضرورت اجتناب ناپذیر زندگی مشترک گروهی، اطلاعات لازم را به دست آورند و درک نمایند که امروزه زندگی مدنی مستلزم رعایت حقوق سایرین، کمک به نیازمندان و تحمل سایرین است، چرا که هیچ کس نمی¬تواند جدای از سایرین زندگی کند، پس باید یاد بگیرد با سایرین و همراه آنان در محیط¬های جمعی با رعایت قانونمندی¬های اجتماعی به حیات خویش ادامه دهد. لازمه این امر درک حقوق شخصی و اجتماعی افراد جامعه است(بویر،2005: 68).
و) مسئولیتهای زیست محیطی
طبیعت بستر و فضای زندگی انسانی است. مجموعه عوامل و عناصر طبیعی در تعدلی و منطقی با یکدیگر تداوم حیات طبیعی را به ارمغان می¬آورند. هرگونه دستکاری، تخریب و برهم زدن تعادل طبیعی عوامل و عناصر چرخه حیات، مشکلات عدیده¬ای در پی خواهد داشت. آموزش و مسئولیت¬های زیست محیطی، امروزه بیش از پیش از جمله مقوله¬های اساسی قابل توجه در سطوح مختلف شده است. باید سعی کرد، مسئولیت افراد در قبال محیط زندگی¬شان را هر چه بیشتر برای آن¬ها روشن ساخت(پیچ ، 1990؛ به نقل از سحابی نژاد، 1379).

مطلب مرتبط :   مفهوم شبکه های اجتماعی